Święta geografia starożytnej Grecji

We wszystkich takich cechach miejsca te przodują, w których jest boskość
natchnienie, w którym bogowie mają wyznaczone losy i
sprzyjają mieszkającym w nich mieszkańcom.
—Plato

Okres neolitu (9600 - 3000 pne)

Aby zgłębić świętą geografię starożytnej Grecji, konieczne jest spojrzenie wstecz. Przez tysiąclecia poprzedzające pojawienie się Greków klasycznych, region ten zamieszkiwały inne ludy, a ślady ich tradycji mądrości wciąż można odnaleźć w starych mitach. Choć Grecy klasyczni byli błyskotliwi w swoich osiągnięciach, nie byli twórcami całej wyrafinowanej wiedzy, z której są znani. Byli raczej spadkobiercami, którzy następnie rozwijali i wyrażali istniejącą wcześniej mądrość.

Historia regionu zaczyna się, zanim powstały jakiekolwiek zapisy pisane. To, co wiemy, pochodzi z mitów i legend, folkloru i badań archeologicznych. Koczowniczy łowcy-zbieracze przemierzali wówczas te ziemie w sposób, w jaki nie czynią tego dziś żadni ludzie na Ziemi.

Ich ruchy były kierowane przez upływ pór roku i migracje ogromnych stad zwierząt. Żywa ziemia dawała im pożywienie, a słońce ich ogrzewało. Chodząc tu i tam po ziemi, ci starożytni ludzie – nasi przodkowie – powoli zaczęli również odnajdywać miejsca przepełnione poczuciem świętości, mocy lub wzmożonej energii. Dwa punkty obserwacyjne tej legendarnej epoki, mitologii i archeologii, wyraźnie pokazują, że najwcześniejsze kultury greckie koncentrowały się na wierzeniach w Wielką Boginię Ziemi. Dawała życie i sprawowała władzę nad wszystkim. Dzieci i źródła były jej darami. Jaskinie i leśne gaje były jej ulubionymi siedzibami. Przez niezliczone wieki, poprzez narodziny i upadek prehistorycznych kultur, te mistyczne miejsca były czczone i odwiedzane. Pierwsze święte miejsca ludzkości, są one najstarszymi korzeniami tradycji pielgrzymkowych, które później charakteryzowały klasyczną Grecję.

Około 6500 r. p.n.e., sześć tysięcy lat przed nadejściem starożytnej Grecji, rozpoczęło się rolnictwo i udomowienie zwierząt. Bydło mogło zostać udomowione niezależnie w południowo-wschodniej Europie, ale niektóre uprawy, takie jak pszenica i jęczmień, z pewnością zostały sprowadzone z Bliskiego Wschodu. Wraz z ideami rolnictwa i hodowli zwierząt pojawiły się również idee protoreligijne. W okresie neolitu kultury takie jak Bandkeramik, Tripolye-Cucuteni, Bell Beaker, Unietice, Dunajsko-Karpacka i wczesna egejska przemieszczały się i handlowały w dużych regionach południowo-wschodniej i środkowej Europy. Ponadto, cenny kamień bursztyn, znaleziony na terenach dzisiejszej Danii, Polski i Litwy, był szeroko przedmiotem handlu w całej Europie Środkowej i Południowo-Wschodniej. Cały ten ruch ludzki miał miejsce w pobliżu i w obrębie Grecji i z pewnością wpłynął na późniejsze pojawienie się bardziej rozwiniętych kultur w regionie Morza Egejskiego.

Średniowiecze i brąz (3000 - 800 pne)

Między 3000 a 1100 rokiem p.n.e. różne ludy, takie jak Jonowie, Achajowie i Dorowie, przybyły do Grecji z północy. Pochodzący z indoeuropejskiego pochodzenia, byli patriarchalnymi, wojowniczymi kulturami, które wierzyły w męskich bogów zamieszkujących niebo lub szczyty gór. W tych latach, a zwłaszcza po migracjach Dorów około 1100 roku p.n.e., nastąpił stopniowy proces mieszania się kultur, w którym nacisk przesunął się z kultu Bogini Ziemi jako bóstwa dominującego na Zeusa, boga nieba. To mieszanie się rodzimej kultury starożytnej bogini z napływającą kulturą patriarchalną znajduje odzwierciedlenie w różnych mitach pochodzących z neolitu, epoki brązu i okresu klasycznego. Wielu współczesnych uważa, że mity greckie dotyczą wyłącznie Zeusa i bogów olimpijskich. Jednakże to przekonanie, utrwalane od czasów wiktoriańskich, kiedy to europejscy uczeni — będący niemal wyłącznie mężczyznami — przypisywali swoim interpretacjom i pismom wyraźnie męską stronniczość, jest błędne.

Mistyczne mity epoki klasycznej są jedynie wytworem tamtych zdominowanych przez mężczyzn czasów. Istnieje znacznie starsza tradycja mityczna, wywodząca się z czasów sprzed epoki brązu, w której Wielka Bogini była bóstwem najwyższym. Wielką Boginię kojarzono z narodzinami, łatwym życiem, płodnością i zmianami pór roku, podczas gdy późniejsi bogowie olimpijscy byli wojowniczy, zdystansowani od ludzi, osądzający i często zazdrośni. W procesie asymilacji Wielka Bogini została podzielona na różne aspekty żeńskie, takie jak Hera, Artemida, Afrodyta, Atena i Hestia. Choć same w sobie potężne, znaczące jest, że każda z tych bogiń nadal była podporządkowana bogom męskim lub zmaskulinizowana. Na przykład, w trakcie rozwoju w porządku olimpijskim, Hera stała się zazdrosną żoną, Atena męską kobietą, a Afrodyta rozwiązłą istotą.

Sanktuaria w epoce brązu i epoce ciemnej bardzo często powstawały w miejscach czczonych od wczesnego neolitu. Sanktuaria umieszczano w określonych miejscach, gdzie tajemnicze siły natury były najłatwiej dostępne. Aby zrozumieć te wczesne sanktuaria, konieczne jest ich zbadanie w kontekście naturalnego kontekstu, w którym się znajdowały. Kluczowe znaczenie w tym badaniu ma uznanie faktu, że starożytne sanktuaria były powiązane nie tylko z konkretnymi miejscami w krajobrazie, ale także z ruchami różnych ciał niebieskich, takich jak słońce, księżyc, planety i gwiazdy.

Wczesne sanktuaria znajdowały się na obszarach krajobrazowych związanych z duchami i mocami natury (później antropomorfizowane jako boginie i bogowie). Ustawiono ołtarze, zwykle płaskie skały w pozycjach zwróconych ku cechom świętego krajobrazu, az czasem dodawano bardziej wyszukane konstrukcje. Ustanowiono różnorodne rytuały, aby uczcić duchy krajobrazu, aby je upokorzyć i kontrolować, oraz aby zapewnić dostęp do tych mocy odwiedzającym pielgrzymom. Nie można z całą pewnością powiedzieć, w którym momencie pierwotni ludzie wymyślili świątynię, ale było to na długo przed okresem osiedlenia. Archeologiczne dowody wykazały, że mieszkania były późniejszym rozwinięciem w istniejących wcześniej miejscach świętości. Inne cywilizacje przedgreckie, takie jak minojska, mykeńska i cykladzka, były również związane z aspektami Bogini Matki i powiązanymi elementami geomantycznymi.

Okres archaiczny, klasyczny i hellenistyczny

W tzw. „wiekach ciemnych” (1100–800 p.n.e.) Grecy żyli we wspólnotach plemiennych, rządzonych przez wodzów lub królów, którzy łączyli w sobie funkcje dowódcy wojennego i kapłana. Nie było pałaców, a królowie mieszkali w domach, które od domów poddanych odróżniały się jedynie większą powierzchnią. Do IX wieku władza zaczęła przechodzić w ręce różnych dziedzicznych arystokracji, rozwijał się między nimi handel, a ośrodki społeczne rozrastały się z wiosek do miast. Na początku okresu archaicznego Polis, czyli miasto-państwo, stało się dominującą formą organizacji politycznej. Miasta dominowały na wsi i stały się głównymi ośrodkami władzy politycznej, handlu i życia kulturalnego. W okresie archaicznym, w różnych okresach w różnych regionach Grecji, rządy arystokratyczne traciły na popularności, a rozwinęły się różne inne systemy rządzenia, w tym tyranie, oligarchie i demokracje. W okresie archaicznym, klasycznym i hellenistycznym wiele miast-państw walczyło ze sobą. Dlatego niepoprawne jest mówienie o greckim „narodzie”, a raczej o greckiej cywilizacji złożonej z licznych autonomicznych miast-państw.

Pomimo rywalizacji, Grecy mieli silne poczucie wspólnej tożsamości, wyrażane przez nazwę, którą sami sobie nadali – Hellenowie – oraz religię, którą praktykowali. Czcząc tych samych bogów i boginie, Grecy obchodzili również święta panhelleńskie, podczas których ustawały działania wojenne, a pielgrzymi mogli bezpiecznie podróżować po kraju. Neutralność sanktuariów, zwłaszcza wyroczni o znaczeniu panhelleńskim, była wspierana przez ligi sąsiednich państw, zwane amfikcje, takich jak Delf, najsłynniejsze miejsce wyroczni. To właśnie na tle organizacji społecznej, politycznej i religijnej możemy rozważać naturę miejsc świętych i tradycji pielgrzymkowych w okresie archaicznym, klasycznym i hellenistycznym.

Biorąc pod uwagę praktykę pielgrzymkową w tych okresach, oczywiste jest, że istniały dwie odrębne klasyfikacje miejsc pielgrzymkowych. Można je podzielić na przyciągające pielgrzymki indywidualne i grupowe. Do kategorii sanktuariów, które przyciągały indywidualnych pielgrzymów, należały starożytne świątynie wyroczni, takie jak Dodona i Delfy; świątynie poświęcone konkretnym bogom i boginiom; oraz sanktuaria uzdrawiające, znane jako asklepiejeW kategorii sanktuariów, które przyciągały pielgrzymki grupowe, znalazły się masowo odwiedzane, wspierane przez państwo miejsca festiwali w Olimpii, Delfach, Istmii i Nemei. Od VI wieku p.n.e. do IV wieku n.e. Grecy odbywali indywidualne i wysoce zorganizowane, sponsorowane przez państwo, pielgrzymki do tych świętych miejsc w całym imperium greckim.

W świecie greckim słowo oznaczające sanktuarium brzmiało Hieron (oznaczające święty lub sakralny), co sugeruje ideę strefy pomiędzy światem boskim a ludzkim, gdzie mogła istnieć komunikacja między tymi dwoma wymiarami. Budowa wielkich świątyń wokół starożytnych ołtarzy z epoki brązu i ciemnej odzwierciedla monumentalizację greckich sanktuariów, która rozpoczęła się w VIII wieku. Nadal jednak pierwotna była przestrzeń sakralna wokół ołtarza, czasami obejmująca jaskinię, źródło, drzewo lub kamień. Architektoniczne opracowanie świątyni nie powinno być zatem postrzegane jako zmiana w praktyce kultowej, lecz po prostu jako decyzja o monumentalizacji. Ważne jest również, aby pamiętać, że wiele inspiracji i form konstrukcyjnych greckich świątyń pochodziło z podobnych budowli w Egipcie i na Bliskim Wschodzie. Świątynie epoki klasycznej, oprócz funkcji duchowych, służyły również jako symbole miast-państw i manifestacja ich władzy w konkurencyjnym systemie politycznym, który obejmował cały region Grecji.

Chociaż wiele ośrodków miejskich w Grecji miało własne miejsca święte, pielgrzymi często pokonywali setki mil poza swoje miejsce zamieszkania, podróżując łodzią lub lądem, aby odwiedzić inne sanktuaria, których rezydenci, jak wierzono, pełnili ważną funkcję z różnych powodów. Z pewnością jednym z najsłynniejszych przykładów tego rodzaju wizyt w sanktuariach były te, które miały miejsce w Delfach, miejscu wyroczni. Ich najwcześniejsze wykorzystanie zaginęło w mrokach prehistorii. Delfy były ulubionym miejscem Mykeńczyków już od 1500 r. p.n.e., a Greków od 1000 r. p.n.e. do 393 r. n.e., kiedy to chrześcijański cesarz Teodozjusz oficjalnie zamknął ten ogromny kompleks świątynny.

Innym rodzajem miejsc świętych, które przyciągały rzesze pielgrzymów z całego świata greckiego, były świątynie uzdrowicielskie Asklepiosa, syna legendarnego Apollina. Jego główne sanktuaria, zwane asklepiejon, znajdowały się w Epidauros na wyspie Kos, Pergamonie w Azji Mniejszej i Lebenie na Krecie. Chociaż około 300 świątyń asklepiejonu zostało zbudowanych również w innych częściach świata greckiego, uzdrawiająca moc boga była uważana za najbardziej obecną w głównych sanktuariach. Pielgrzymi przybywający do świątyni asklepiejonu spędzali noc śpiąc w budynku zwanym awatonem, gdzie mieli nadzieję na sen, w którym ukazałby im się Asklepios i albo ich uzdrowił, albo ujawnił informacje o tym, jak sami mogliby się uleczyć.

Drugą ważną kategorią miejsc pielgrzymkowych były wspierane przez państwo festiwale panhelleńskie w całym kraju. Powstanie tych szczególnych sanktuariów wiązało się z rozwojem polis i narodzinami miasta-państwa. Podczas festiwali panhelleńskich tysiące ludzi podróżowało, aby oddać cześć bogom i boginiom czczonym podczas tych uroczystości. Festiwale w Olimpii, Pytii, Istmii i Nemei były najważniejsze i znane były jako „igrzyska koronne”. Zawody między miastami-państwami podczas festiwali obejmowały literaturę, muzykę i sport. Nagrodami dla uczestników były wieńce, a nie pieniądze, a niektórzy zwycięzcy zostawali znaczącymi politykami. Artystyczne opracowanie sanktuariów było również formą rywalizacji między państwami. Sanktuaria panhelleńskie służyły wzmacnianiu idei i wartości kluczowych dla organizacji polis. Znalazło to materialny wyraz w tworzeniu pomników poświęconych osiągnięciom poszczególnych miast-państw, zaprojektowanych specjalnie po to, by zaimponować odwiedzającym z innych regionów. Dostęp do panhelleńskich sanktuariów był gwarantowany w czasach konfliktów między miastami-państwami, a nawet gdy Kserkses najechał Grecję w 480 r. p.n.e., festiwal olimpijski był kontynuowany.

Oficjalne pielgrzymki od VI wieku były nieodłączną cechą świata greckiego, a statki z Iberii, Egiptu, Cyreny i Morza Czarnego przypływały do sanktuariów w Grecji i Azji Mniejszej. Świętom towarzyszyła działalność dyplomatyczna, a poszczególne miasta-państwa wysyłały urzędników ogłaszających daty obchodów i potwierdzających święte rozejmy, co umożliwiało pielgrzymom bezpieczną podróż. Zaproszone państwa wysyłały oficjalnych przedstawicieli, zwanych theoroi, aby uczestniczyli w świętach i składali ofiary w imieniu swojego państwa.

Podróże morskie były głównym środkiem transportu Greków, a sezon żeglarski, trwający od początku wiosny w kwietniu do początku zimy w październiku, był okresem, w którym odbywały się główne festiwale wspierane przez państwo. Daty czterech głównych festiwali zostały ustalone tak, aby nie kolidowały z okresami największej aktywności w rolnictwie, takimi jak winobranie w połowie września, żniwa zbóż od maja do lipca oraz zbiory oliwek między listopadem a lutym.

Kolejną kategorią celów pielgrzymkowych w klasycznym świecie greckim były religie misteryjne. Wiele na temat religii misteryjnych i ich rytuałów pozostaje obecnie nieznanych, ale wydaje się, że funkcjonowały one jako źródła duchowej witalności pośród instytucjonalnej biurokracji religii państwowej. Święto Wielkich Tajemnic (w przeciwieństwie do Małych Tajemnic) odbywało się w Eleusis we wrześniu i październiku. Misteria były w istocie dramatem, w którym uczestniczyła publiczność, odgrywając rytualny proces przechodzenia od smutku do radości, od żalu rozłąki matki i córki do ich radosnego zjednoczenia. Podczas tygodniowego święta kapłani i kapłanki odprawiali różne rytuały w sanktuarium w Eleusis. Piątego dnia święta tysiące pielgrzymów, mężczyzn i kobiet, bogatych i biednych, przemierzyło dystans około 15 mil z Aten. Aspekty misteriów eleuzyjskich były częściowo powtórzeniem mitu o Demeter i Persefonie, a uczestnicy pili święty napój zwany kykeon, który według niektórych uczonych mógł mieć działanie narkotyczne. Trwająca prawie 1000 lat procesja do Eleuzis była najważniejszym wydarzeniem, jakie kiedykolwiek zorganizowano w świecie greckim. Misteria eleuzyjskie zakończyły się w 396 roku n.e. wraz ze zniszczeniem świątyni przez Alaryka Gota.

Inną tajemniczą tradycją jest Kaveirian, praktykowano na wyspach Samotraki i Lemnos w północnej części Morza Egejskiego w okresie klasycznym i hellenistycznym. Misteria Kaveiriańskie zostały prawdopodobnie zaimportowane z Azji Mniejszej, a ich treść mieszała się z mitologią i legendami greckimi.

Lokalizacje greckich sanktuariów według świętej geografii

W poprzednich częściach tego eseju przedstawiono informacje dotyczące pochodzenia miejsc świętych w okresie neolitu oraz ich religijnego przeznaczenia od epoki brązu do schyłku epoki hellenistycznej. Informacje te zaczerpnięto z różnych ortodoksyjnych źródeł naukowych, które, choć niewątpliwie ważne, pomijają kwestię lokalizacji najstarszych miejsc świętych w kontekście geomancji, astrologii ziemskiej i geometrii krajobrazu. Intrygującym faktem, mało znanym większości współczesnych badaczy greckiej archeologii, jest fakt, że w rozmieszczeniu miejsc świętych na kontynencie i wyspach Grecji istnieje pewien geometryczny wzór.

Dowody tego wielkiego planu zostały po raz pierwszy odkryte, przynajmniej w czasach historycznych, przez francuskiego uczonego Jeana Richera, który mieszkał w Grecji w latach 1950. XX wieku. Od lat zainteresowany mitologią, ezoterycznymi doktrynami i mitologią grecką, Richer często zastanawiał się, czy istnieje jakiś ujednolicony wzór wyjaśniający lokalizację najstarszych greckich świątyń względem siebie, typografii całego kraju i sfery niebieskiej. Podczas wizyt w licznych świątyniach na kontynencie i wyspach był zdumiony ich niekiedy nietypowymi lokalizacjami. Odkrył świątynie wznoszące się wysoko na szczytach gór, w odizolowanych regionach z dala od centrów społecznych, a co najbardziej tajemnicze, w pozornie przypadkowych miejscach na wsi. Richer podejrzewał, że lokalizacja tych świątyń nie była przypadkowa, lecz stanowiła odzwierciedlenie tradycji mądrości praktykowanej w zamierzchłej starożytności, a następnie zapomnianej tysiące lat temu.

W 1958 roku Richer przeżył głębokie doświadczenie, które zapoczątkowało odkrywanie intrygujących go tajemnic. Mieszkając na wzgórzu Lykabettos, świętym dla bogini ziemi Gai, z widokiem na ateński Partenon, miał wizjonerski sen o Apollinie. Sen ten pomógł mu zrozumieć, że można poprowadzić linię prostą między Delfami, Atenami, wyspą Delos (gdzie rzekomo urodził się Apollo) a Camiros na Rodos, gdzie znajduje się najstarsza świątynia Apollina na tej wyspie. Odkrycie tej linii, łączącej święte miejsca starożytnej Grecji, doprowadziło Richera do odkrycia kolejnych przykładów starożytnej geografii sakralnej, w tym:

• Ułożenie łączące święte góry Idy na Krecie i Parnas w Delfach, które przeszły także przez inną świętą górę w Koryncie, gdzie stała świątynia Apolla.
• Ogólne ułożenie trzech wielkich sanktuariów Hera w Olimpii, Argos i Samos.
• Prawie równoboczny trójkąt, który łączył trzy sanktuaria Ateny w Delfach, Atenach i Tegei.
• Wyrównanie miast Koryntu, Argos i Sparty pod kątem prostym do wyrównania Delfy - Ateny - Delos.

Richer uważał, że te enigmatyczne układy miejsc świętych byłyby wyraźnie widoczne, gdyby obserwatorzy uwolnili się od ograniczających uprzedzeń ortodoksyjnej archeologii. Zamiast badać każdą świątynię jako odrębną jednostkę, obserwator musiałby spojrzeć, niczym z lotu ptaka, na sieć sanktuariów w całym regionie Grecji. W swojej książce „Geografia sakralna starożytnych Greków” Richer napisał:

„Dowody zabytków pokazują w niezaprzeczalny sposób, ale jeszcze nie dostrzeżono wyraźnie, że przez ponad dwa tysiące lat Fenicjanie, Hetyci, starożytni Grecy, a następnie Etruskowie, Kartagińczycy i Rzymianie cierpliwie utkano tkaninę korespondencji między niebem, a zwłaszcza pozornym przebiegiem słońca przez zodiak, zamieszkaną ziemię i miasta zbudowane przez ludzkość. ”

Inni uczeni badali teorie Richera i znalezione przez niego dopasowania. Pisanie w Dance of the Dragon: Odyssey into Earth Energies and Ancient ReligionPaul Broadhurst powiedział:

„W następnych latach Richer znalazł więcej tych linii i ostatecznie odkrył cały plan zodiaku delficznego. Studiując ikonografię monet i rzeźby świątynne, odkrył, że projekty były nie tylko dekoracyjne, ale astrologiczne, odzwierciedlając kosmiczne wpływy w pracy w poszczególnych segmentach. Odkrył nawet, że może wykorzystać tę konkretną wiedzę, aby z powodzeniem przewidzieć, który symbol pojawi się na monetach z określonych miejsc. W miarę postępu badań odkrył, że posągi mitycznych zwierząt oraz Bogów i Bogiń, a także dedykacje świątynne, zostały pierwotnie zaprojektowane tak, aby odzwierciedlały podziały zodiaku. Świątynie w dużych odległościach od siebie były wyrównane z ich odległymi odpowiednikami, odzwierciedlając niebiańskie podziały na powierzchni ziemi, wszystkie będące częścią ogromnego systemu kosmicznych i ziemskich korespondencji. Rzeźba świątyni odzwierciedlała także cykliczne koło zodiaku. Walczące zwierzęta powszechne na frontonach świątynnych symbolizowały niektóre pory roku lub okresy astrologiczne, pożerając lub atakując umierające wpływy kosmiczne, z każdym okresem reprezentowanym przez mityczną bestię… Później Richer znalazł inne zodiaki skupione na podobnych, przepięknych miejscach, mających geometryczne relacje ze sobą i doszedł do wniosku, że odnalazł pozostałości niegdyś uniwersalnego systemu niebiańskich korespondencji, który ewoluował w czasach greckich i rzymskich jako wspólny mianownik starożytnych religii, a nawet rozciągał się na chrześcijaństwo bizantyjskie ”.

W 1994 r. Książka Richera Święta geografia starożytnych Greków, została przetłumaczona z francuskiego na angielski przez Christine Rhone. Opierając się na głębokim zaznajomieniu się z jego pracą, Rhone skomentowała w swojej wstępie do książki:

„Do pracy Richera nad świętą geografią można podchodzić z wielu poziomów. Rozszerza zakres symboli astrologicznych od znanych - ryb dla Ryb, byka dla Barana i tak dalej - aby objąć bóstwa olimpijskie i przedolimpijskie, konstelacje okołodiodalne, postacie mitów i legend, odsłaniając warstwę wierzeń gwiezdnych które leżą u podstaw starożytnej religii greckiej. Ta poszerzona gama symboli astrologicznych staje się kluczem do interpretacji motywów architektury, rzeźby, malowania wazonów i innych artefaktów. Motywy te zostały wybrane nie tylko ze względów estetycznych, jako urządzenia kompozycyjne lub narracyjne, ale zostały wybrane, aby wyrazić szczególne znaczenie czasowe i przestrzenne dzieła w stosunku do świętego centrum. Było to najczęściej miejsce wyroczni, ponadczasowe miejsce między królestwami Ziemi a boskimi gwiazdami. Każdy przedmiot sztuki sakralnej, wielki czy mały, stanowił zatem punkt w pojedynczej sieci znaczeń, która nasycała go talizmanem ”.

Po śmierci Jeana Richera w 1992 roku, jego starszy brat Lucien przedłużył linię „Apolla”, przechodząc przez Delos, Delfy i Ateny, i odkrył, że łączy ona inne starożytne sanktuaria, w tym Skellig Michael w Irlandii, Górę Świętego Michała w Kornwalii w Anglii, Mont Saint-Michel we Francji, Sacra di San Michele we Włoszech, San Michele di Monte Gargano na wschodnim wybrzeżu Włoch i Górę Karmel w Ziemi Świętej. Omawiając tę niezwykle starożytną i znaczącą świętą geografię, Lucien napisał:

„Jean wskazał drogę, udowadniając, że wielkie świątynie starożytności były ogólnie ustawione względem siebie zgodnie z kierunkami zodiakalnymi ... W skali globalnej okazuje się, że umieszczanie świętych miejsc wydaje się przestrzegać precyzyjnych zasad i że pomimo pozorów różne aspekty powierzchni lądowej reprezentują wysoce zorganizowane struktury. ”

W niniejszym eseju wykazano, że chociaż Grecy epoki klasycznej rzeczywiście wznosili wspaniałe świątynie w wielu miejscach na kontynencie i wyspach, miejsca, w których je stawiano, były już miejscami kultu mało znanych, ale głęboko wykształconych kultur, które istniały tysiące lat przed czasami greckimi. Można zatem z przekonaniem stwierdzić, jak wspomniano na początku tego eseju, że Grecy epoki klasycznej nie byli twórcami swojej świętej geografii, lecz raczej spadkobiercami tego systemu po wcześniejszych ludziach.

Ci starożytni mędrcy, którzy starali się uzyskać obecność boskich istot

zakładając świątynie i posągi, wydaje mi się, że pokazałem wgląd

natura wszechświata. Zrozumieli, że zawsze łatwo jest przyciągnąć

dusza, a szczególnie prosta w utrzymaniu, konstruując przedmiot ukształtowany

aby mieć na nią wpływ i otrzymać część.

—Plotyn, Dusza, 10

Aby uzyskać dodatkowe informacje:

Święta Geografia w Grecji w starożytnej mądrości.

Wady sejsmiczne i święte sanktuaria w starożytności Morza Egejskiego.