Nemrut Dagi

Wznoszące się na wysokość 2150 metrów nad górami Antytaurus w południowo-środkowej Turcji stanowisko archeologiczne Nemrut Dagi (wymawiane NEHM-rdzeń da-uh). Uważane za tumulus grobowy i Hierotheseion (Świętą Stolicę) króla Kommageny z I wieku p.n.e., Antiocha I Epifanesa, miejsce to budzi równie wielki podziw, co tajemniczość.

To wyjątkowe sanktuarium na szczycie góry było nieznane nikomu poza lokalnymi pasterzami aż do jego odkrycia w 1881 roku przez geologa zatrudnionego przez rząd osmański. Wykopaliska archeologiczne przeprowadzone w 1953 roku przez Amerykańską Szkołę Badań Orientalnych (American School of Oriental Research) pozwoliły na dokładne zbadanie terenu i wdrożenie programu ochrony, ale dostarczyły niewiele informacji na temat metod budowy ani starożytnego użytkowania tego niezwykłego wzgórza skalnego i jego świątyń.

Historia odnotowuje, że królestwo Kommageny leżało na granicy Imperium Seleucydów (które nastąpiło po imperium Aleksandra Wielkiego w Anatolii) i Imperium Partów. W 80 roku p.n.e., wraz z osłabieniem Imperium Seleucydów, namiestnik Kommageny ogłosił niepodległość swojego królestwa. Wkrótce potem rzymski sojusznik Mitrydates I Kallinikos ogłosił się królem, ustanowił stolicę w Arsamei i zapoczątkował krótkotrwałą dynastię Kommageny. Mitrydates zmarł w 64 roku p.n.e., a jego następcą został jego syn Antioch I Epifanes, który rządził przez 26 lat. Następnie Kommagena była rządzona przez Rzym lub marionetkowych królów do 72 roku n.e., kiedy to została w pełni włączona do Cesarstwa Rzymskiego.

Za panowania Antiocha, naturalnie występujący szczyt góry Nemrut Dagi został gruntownie ukształtowany, zwieńczony strzelistym stożkowatym szczytem i ozdobiony dwoma kompleksami świątynnymi oraz wieloma pięknymi kamiennymi rzeźbami. Stożkowy kurhan wznosi się 50 metrów nad świątyniami, ma 150 metrów średnicy i składa się z niezliczonych tysięcy kawałków białego wapienia wielkości pięści. Archeolodzy, zakładając, że kurhan skrywa szczątki Antiocha, drążyli tunele w wielkim stożku skalnym, ale nie znaleźli niczego, co potwierdzałoby ich przypuszczenia. Cel tego ogromnego przedsięwzięcia pozostaje tajemnicą.

Kopiec jest ograniczony od wschodu, zachodu i północy trzema dziedzińcami, każdy wykuty w żywej skale. Dziedziniec wschodni zawiera duży taras, pięć kolosalnych posągów, piramidalny ołtarz ognia oraz pozostałości kilku murów. Rzeźby skalne zdobiące wschodnie ściany przedstawiają perskich i macedońskich przodków Antiocha. Posągi, osiągające wysokość 8-10 metrów każdy, przedstawiają kilka bóstw, zgodnie z zasadą synkretyzmu. Pięć posągów przedstawia:

• Apollo - Mitra - Helios - Hermes
• Tyche, czyli bogini płodności Commagene
• Zeus - Oromades (Ahuramazda)
• Antioch
• Herakles – Artagnes – Ares

Rząd posągów na tarasie zachodnim przedstawia te same bóstwa, a także reliefy przedstawiające króla Antiocha ściskającego dłonie Apollowi, Mitrze, Hermesowi, Zeusowi, Oromasdesowi oraz Heraklesowi, Aresowi i Artagnesowi. Głowy wszystkich posągów, zarówno na tarasie wschodnim, jak i zachodnim, spadły na ziemię, najprawdopodobniej w wyniku trzęsień ziemi, które nawiedzają ten region.

Wśród rzeźbionych kamieni na zachodnim tarasie, jeden znany jako „Lew Kommageny” niesie ważne informacje astronomiczne. W tle reliefu można dostrzec dziewiętnaście gwiazd, a na ciele lwa, na szyi lwa widnieje sierp księżyca, a nad grzbietem lwa znajdują się trzy planety o nazwach Mars, Merkury i Jowisz. Relief ten został zinterpretowany (przez archeoastronomów korzystających z programu komputerowego Skyglobe) jako wskazujący datę 6 lipca 61 lub 62 r. p.n.e. Istnieją różne opinie na temat znaczenia tej daty. Profesor Otto Neugebauer z Brown University uważa, że jest to data osadzenia Antiocha na tronie przez rzymskiego generała Pompejusza, podczas gdy Adrian Gilbert (piszący w Znakach na niebie) postrzega to jako ezoteryczną koronację Antiocha na przywódcę tajnego bractwa persko-anatolijskiego.